مقاله

بسمه‌تعالي<?xml:namespace prefix = o ns = "urn:schemas-microsoft-com:office:office" />

مقاومت به آفات در گياهان زراعي

Resistance to pests in crops

رضا وليلو1 و حسين زينل زاده2

 

چكيده:

سابقه‌ي تكاملي آفات و بيماريها به عصر آغاز كشاورزي برمي‌گردد. زمانيكه انسان عصر حجر (نئوليتيك) گياهان را به عنوان غذا شناخته و به طور ناخودآگاه بذور را از گياهان فاقد بيماري بدست آورد. قديمي‌ترين مدرك موجود به قرن سوم قبل از ميلاد برمي‌گردد، موقعيكه تئوفراستوس عكس‌العمل متفاوت گياهان را به بيماري مشاهده كرد. بين عملكرد بالقوه و واقعي تفاوت محسوسي مشاهده مي‌شود. عواملي كه در كاهش عملكرد سهيم هستند به نام عوامل تنشي معروفند. ماهيت اين عوامل مي‌تواند غير زنده مثل خشكي، سرما، ضعف حاصلخيزي و يا زنده مثل پاتوژنها، آفات و علفهاي هرز باشد. طبق تخمين كرامر در سال 1967 زيان اقتصادي ناشي از آفات و بيماريها در مهمترين محصولات زراعي نسبت به ارزش بالقوه‌ي آنها به ترتيب 8/11 و 2/12 درصد مي‌باشد. در خصوص تقابل آفات و پاتوژنها با گياهان مي‌توان به موارد اختلاف سه‌گانه‌ي الف) سرعت انتشار ب) تعداد افراد جمعيت حمله‌ور به گياه و ج) زمان مقاومت گياه نسبت به آفت و پاتوژن اشاره كرد. براي مقابله با آفات مي‌توان از دو روش كاربرد مواد شيميايي و مقاوم كردن ژنتيكي گياهان زراعي بهره‌گرفت. هر يك از روشهاي فوق نسبت به هم مزايا و معايبي دارند كه به ذكر موارد زير اكتفا مي‌شود. مقاوم كردن ارقام زراعي  مزاياي زيادي نسبت به بكارگيري مواد شيميايي دارد، طوريكه از هزينه‌ي سموم كاسته شده و بذر ارقام مقاوم نيز تفاوتي از نظر قيمت با بذر ارقام حساس ندارد. حتي اگر مبارزه‌ي كامل از طريق مقاوم كردن ميسر نباشد، با مقاومت ناقص مي‌توان به كاهش قابل ملاحظه‌اي در ميزان ماده‌ي شيميايي مصرفي دست يافت. طبق برآوردهاي انجام شده بدون مقاوم كردن ارقام، نياز به افزايش 37 درصدي در مصرف سموم است تا سطح فعلي كنترل حشرات حفظ شود. از ديگر مزاياي مقاومت به آفات، كاهش خطرات تماس سموم با زارع و تقليل اثرات باقيمانده براي مصرف‌كننده است كه امتياز بزرگي از نظر ايمني به شمار مي‌رود. همچنين استفاده از مقاومت مغايرتي با كنترل بيولوژيكي آفات ندارد درحاليكه مبارزات شيميايي معمولاً مانع اين قبيل روشهاي مطلوب محيطي است. طولاني مدت بودن فرايند مقاوم‌سازي و كاربري زياد براي معرفي مقاومت به داخل محصول از مشكلات اين روش است. از ديگر محدوديتهاي بكارگيري مقاومت، عمل آن در برابر يك و يا تعداد محدودي گونه از پارازيت است در حاليكه آفت‌كشها معمولاً در برابر طيف وسيعي از آفات بكار مي‌روند. از مشكلات مشترك مبارزه‌ي شيميايي و مقاومت اين است كه هر دوي آنها در اثر سازش ژنتيكي پاتوژن و يا آفت، واجد كارايي منحصر به دوره‌ي محدودي هستند. در حالت كلي حساسيت گياه به وسيله‌ي ارتباط ژنتيكي ميان آفت و گياه تعيين مي‌شود كه اولين بار توسط فلور تحت عنوان اثر متقابل ژنتيكي گياه و آفت بيان گرديد. مكانيسمهاي مختلفي را براي مقاومت ذكر كرده‌اند كه از جمله‌ي آنها 1- اجتناب از آفت (فرار) 2- عدم ترجيح يا آنتي‌زنوز 3- آنتي‌بيوز 4- تحمل 5- مقاومت تداخلي مي‌باشد. گياهان، مكانيسم مقاومتي آنتي‌زنوز را از طرق الف) عوامل مورفولوژيكي يا بيوفيزيكي ب) عوامل بيوشيميايي و ج) عدم يا نقصان محركهاي غذايي اعمال مي‌كنند.

 

 

كلمات كليدي : مكانسيم هاي مقاومت ، آفات ، گياهان زراعي

 

1.  كارشناس ارشد اصلاح نباتات

2.  كارشناس زراعت و اصلاح نباتات و عضو باشگاه پژوهشگران جوان

/ 3 نظر / 11 بازدید
veronica

سلام از اينکه به من سر زديد ممنون. در مورد مطلب قبلی آيا در اين سمينار افرادی هم که مقاله نداده اند ميتوانند شرکت کنند. موفق و پايدار باشيد.

veronica

سلام ممنون از بابت جوابتان اما متاسفانه متن اصلی را نتوانستم پيدا کنم.......... به هر حال ممنون/ موفق و پايدار باشيد

كسري

حسين جان ممنون از خبرهايت و بسيار متشكر. اگر مي بيني كه بعضي خبرهايت حذف شده اند به خاطر اين است كه قبلاً در سرويس خبري درج شده و در يك يا دو مورد شايد موضوع كمي از ژنتيك و بيوتك دور بوده‌اند. كماكان منتظر همكاري گرمت هستم و اميدوارم در اولين فرصت ببينمت. ارادت!!