ارائه نظرات کلان متخصصان ژنتيک و بيوتکنولوژی

 

 <?xml:namespace prefix = o ns = "urn:schemas-microsoft-com:office:office" />

::حسين زينل زاده::

 

مطلب زير ديدگاه مهندس آرش جوانمرد، فارغ‌التحصيل رشته ژنتيك و اصلاح نژاد از دانشگاه تهران و محقق پژوهشكده بيوتكنولوژي كشاورزي شمال‌غرب و غرب كشور (تبريز) در خصوص تحقيقات بيوتكنولوژي كشاورزي است كه در گفتگو با سرويس خبري ژنتيك و بيوتكنولوژي ايران، بيان شده و پس از ويرايش درج شده‌است.

 

نگاهي كوتاه بر موانع  موجود در كشور در زمينه دستيابي به نتايج كاربردي تحقيقات بيوتكنولوژي كشاورزي

 

نياز غذا و مسئله تامين مايحتاج غذايي از ضروري‌ترين و اولويت دار‌ترين مسائلي است كه انسان را به ويژه در سال‌هاي آتي تحت‌الشعاع خود قرار خواهد داد. در بعد كشاورزي با توجه به افزايش جمعيت و عدم كارآيي روش‌هاي سنتي كشاورزي در تامين مواد غذائي، روشهاي نوين اصلاح نبات و دام، سبب افزايش مناسب و ارزشمندي در كيفيت و كميت محصولات كشاورزي و دامي شده است.مسئله غذا و علوم وابسته به آن بدون ترديد يكي از عوامل مهم و تاثير گذار بر مجموعه پديده‌هاي اقتصادي سياسي و اجتماعي جوامع است. در كشور ما ايران، رشته‌هاي دانشگاهي مختلفي با قدمت طولاني در زمينه كشاورزي و دام و آبزيان وجود دارد كه از ديدگاه تخصصي و به صورت جزء به جزء، مسائل و پارامترهاي مختلف مرتبط با افزايش توليد را مطالعه مي كنند. به عنوان مثال رشته‌هاي زراعت، اصلاح نباتات، بيمارشناسي، حشره شناسي، خاكشناسي، آبياري، جنگل و مرتع، علوم باغباني، دامپروري و دامپزشكي مسائل علمي مربوط به خود را به طور جداگانه مورد بررسي قرار مي دهند. كلمهUniversity از كلمه Unity به معني اتحاد و همبستگي مشتق شده است. با اين وجود اجتماعات مشترك بين متخصصان تغذيه گياهي، فيزيولوژيست‌ها، متخصصان حشره‌شناسي و آفات و بيماری‌ها، متخصصان علوم دام و آبزيان و دامپزشك‌ها در كشور بسيار محدود مي‌باشد. بسياري از محققان توانمند كشور در زمينه بيوتكنولوژي كشاورزي بيش از اينكه در مجامع علمي داخل كشور حضور داشته باشند با كمال تعجب در كنفرانس‌هاي بين‌المللي خارج از كشور است كه فرصتي براي تجديد ديدار پيدا مي كنند. تا زماني كه اين وضعيت ادامه يابد پيشرفت‌هاي نوين لازم در توليدات كشاورزي و دامي حاصل نخواهد شد.

 

اگر با يك ديد كلي و منصفانه به مسائل و مشكلات موجود در كشور در زمينه بيوتكنولوژي كشاورزي و دام نگاه كنيم، بي ترديد در كنار متخصصان علوم مختلف كشاورزي، جاي خالي و نياز انكار ناپذير موجود مبني بر همكاري و همفكري متخصصان علوم پايه همچون دانشمندان شيمي تجزيه، ميكروبيولوژيست‌ها، متخصصان علم بيوشيمي، متخصصان آمار و رياضيات، ژنتيك مولكولي، آنزيم شناسي و ساير علوم مربوطه احساس مي شود. افزايش هزينه‌هاي پژوهش در دوران فعلي تنها يك روي سكه است و بسياري از منابع پژوهش غير قابل خريد و فروش بوده و در بازار مواد و تجهيزات خبري از آنها نيست. نبود همكاري نزديك بين گروه‌هاي پژوهشي و فقدان تبادل اطلاعات يكي از عمده ترين معضلات موجود در كشور و واقعيت تلخي است كه جاي بحث و بررسي زيادي را مي طلبد. برخی از پژوهشهاي بيوتكنولوژي كشاورزي در كشور تكراري بوده و بديهي است كه در نهايت به هيچ عنوان جوابگوي نياز زارعان و كشاورزان كشور نمي باشد. در بعضی از موارد پس از تصويب يك طرح پژوهشي هيچ نوع نظارت و كنترل بر روي نحوه انجام طرح و نتايج حاصل وجود ندارد. همگي قبول داريم كه كلمه محقق و پژوهشگر كلمه‌اي مقدس و قابل احترام هست ولي معياري كه در آن بتوان محققان واقعي را شناسايي كرد و با حمايت همه جانبه آنان را در ادامه مراحل تحقيق‌شان دلگرم نمود واقعا وجود ندارد. هر چند كه پرداختن به علل بروز چنين نارسايي هايي به زير ساختارهاي اجتماعي و فرهنگي حاكم بر جامعه بر می‌گردد اما به قول مقاله منشره در نشريه پيام انجمن ژنتيك ايران "در دنياي علم اين بهانه‌ها پذيرفته نيست"، بلكه انتظار می‌رود پژوهشگران كه افراد هوشمند جامعه هستند خود را در جهت ايجاد زمينه همكاري فيمابين در عين حفظ حقوق افراد و صداقت در ارائه نتايج دخيل نمايند. تجربه نشان داده است كه تزريق بودجه، فراهم آوردن امكانات، استفاده از اهرم‌‌هاي مديريتي و اجرايي هيچ كدام به تنهايي منجر به همكاري علمي بين پژوهشگران نخواهد شد بلكه همكاري به فرهنگ نياز دارد.

 

از ديگر مشكلات عمده كشور در زمينه تحقيقات بيوتكنولوژي كشاورزي، فقدان حس همكاري و وجود ديوارهاي نامرئي بسيار بلند بين اعضاي هيئت علمي مي باشد كه تمام نتايج علمي حاصل را تحت الشعاع خود قرار می‌دهد. به عنوان مثال بين گروه‌هاي علمي واقع در دانشكده كشاورزي يك دانشگاه و فراتر از آن بين گروه‌هاي تخصصي يك رشته در كشور ممكن است سال‌ها هيچ ارتباط و همكاري علمي وجود نداشته باشد. در يك كلام از لحاظ توان علمي و وجود ابزار تحقيق، كشورمان هيچ كمبود قابل توجهي ندارد و انحصار طلبي و اولويت دادن به منافع شخصي به منافع ملي و نبود حس همكاري دو آفت عمده بر سر راه تبديل تحقيقات پايه بيوتكنولوژي به تحقيقات كاربردي و منطبق بر نيازهاي واقعي كشاورزي كشور  مي باشند. به تعدد مشاهده شده است كه فارغ از اختلافات سليقه‌اي موجود، در صورت برقراري حس همكاري علمي و از بين بردن منيت بين دو محقق، دستيابي به تحقيقات كاربردي در زمينه بيوتكنولوژي كشاورزي، امري بسيار آسان بوده است.

 

از اين شاخه به آن شاخ پريدن نيز از ديگر معضلات موجود مي باشد كه در تمام علوم دانشگاهي با آن دست به گريبان هستيم. هنوز مسئله كشت بافت را به جايي نرسانده سراغ تكنيكهاي پيشرفته ديگر مي رويم. هنوز تكنيك انجماد جنين و انتقال آن در كشور بازدهي بسيار پاييني را دارد در حالي كه ما به دنبال QTL هستيم. هزينه تخصيص داده براي انجام پايان‌نامه‌هاي كارشناسي ارشد چندان زياد نيست و همه قبول دارند كه هدف از پاياننامه‌هاي كارشناسي ارشد آموختن روش تحقيق مي باشد و انتظاري براي رفع يك معضل بزرگ جامعه در رشته مربوطه وجود ندارد. آيا به نظر نمي‌رسد اين يك ذهنيت بسيار اشتباه مي باشد و اگر مجموع اين هزينه ها را در نظر بگيريم هزينه سنگيني را شامل مي شود، در حالي كه اگر يك پروژه جامع و كاربردي تعريف شود و هر دانشجو فقط يك فاز آن را انجام دهد چه منافع علمي نصيب كشور خواهد شد. به هرحال به موازي كاري عادت كرديم و اين عادت را نمي‌توانيم ترك كنيم. يكي ديگر از مواردي كه چندان هم كم نيست فراموش كردن تخصص‌هاي كاري است.

 

از ديگر مشكلات بسيار قابل تعمل اينكه همواره اعزام متخصصان تحصيلات تكميلي براي ادامه تحصيل و آشنايي با علوم جديد منطبق بر نيازهاي فعلي يا آتي كشور صورت نمي‌پذيرد. شواهد نشان مي دهد كه يك دانشجوي فعال و نخبه آنچنان در دريايي از مشكلات و موانع قبل از اعزام غرق مي شود كه در نهايت به دور از هر گونه بررسي عميق براي انتخاب زمينه تحقيقاتي‌اش تنها به سپري شدن دوره و بازگشت سريع مي انديشد و تازه بعد از بازگشت نيز هرگز آن بستر لازم را براي نشر و آموزش اندوخته هايش نمي بيند و پيامد اين قضيه بسيار آشكار است و نياز به بيان اين واقعيت تلخ وجود ندارد. ما همواره شاهد اين هستيم كه شركت‌كنندگان بسياري از كارگاه‌هاي آموزشي بيوتكنولوژي در داخل كشور را كساني تشكيل مي دهند كه دولت آنها را براي فراگيري علوم نوين به خارج اعزام نموده است. كوتاه سخن اينكه شركت اساتيد و اعضاي هيئت علمي دانشگاه‌ها كه در شرف بازنشستگي هستند در كارگاه‌هاي نوين بيوتكنولوژي گرچه امر بسيار ستودني است ولي با توجه به محدوديت هميشگي در پذيرش متقاضي، اولويت قرار دادن محققان جوان كه در آغاز مسير راه بالندگي علمي خود مي‌باشند امري است كه مطمئنا در آينده منافع عظيمي را نصيب بيوتكنولوژي كشاورزي كشور خواهد ساخت.

به هر حال با توجه به اهميت انكار ناپذير تحقيقات بيوتكنولوژي كاربردي در هر كشوري نياز به از بين بردن هر نوع مانعي ضروري به نظر مي‌رسد. به ياد داشته باشيم كه بيوتكنولوژي دانش و فناوري جديدي است و با توجه به اينكه رشد اين فناوري به صورت تصاعدي است تاخير در تعريف صحيح نيازهاي كشاورزي كشور، ماه‌ها و سال‌هاي زيادي را براي جبران عقب ماندگي مي طلبد و از سوي ديگر كشورهاي بيگانه هرگز به طور اصولي با انتقال واقعي تكنولوژي به نحوي كه بتواند به طور مطبوع زير ساخت‌هاي آن را فراهم نمود، موافقت نخواهند كرد.

/ 4 نظر / 3 بازدید
zadi

گروه تحقیقاتی ما نیاز به یک سری مقالات فارسی و انگلیسی در زمینه علف هرز خارشتر دارد خاهش میکنم که به ما کمک کنید جون تا اخر اذر ماه باید این را تحویل بدهیم با تشکر

عدنان

سلام مهندس- چطوری ؟ خسته نباشی . مشتاق ديدار شمائيم

saeed moghiseh

با عرض سلام و ادب وبلاگ عالی داريد استفاده کردم.موفق باشيد به وبلاگ من هم سری بزنيد خوشحال ميشم.

غفاری

سلام.براتون امکانش هست اسم چندتا مجله معتبر علمی پژوهشی در مورد کشاورزی را به من معرفی کنيد؟ و اينکه از کجا ميشه تهيه کرد.ممنون ميشم از لطفتون